Co to są prawa dziecka?

Przyjęcie przez ONZ Konwencji o Prawach Dziecka to punkt zwrotny, ponieważ uznaje ona na skalę światową fakt, że dzieci nie tylko podlegają ochronie, ale także posiadają prawa obywatelskie i polityczne. (Maud de Boer-Buquicchio)

Oenzetowska Konwencja o Prawach Dziecka (KPD) jest dla dzieci doskonałym materiałem do wykorzystania podczas uczenia się przysługujących im praw człowieka. Ponieważ zawiera ona te z nich, które w szczególności dotyczą dzieci (także innych ludzi, ale zwłaszcza dzieci), powinni zaznajomić się z nią także rodzice i dorośli pracujący z dziećmi.

KOMPASIK umieszcza prawa dzieci w szerszym kontekście praw człowieka, stawiając przy tym sobie za zadanie pomoc dzieciom w zrozumieniu tego, że podobnie jak innym członkom wspólnoty ludzkiej, także i im przysługują pewne prawa.

Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło Konwencję o Prawach Dziecka w 1989 r. po prawie dziesięciu latach negocjacji pomiędzy krajami członkowskimi oraz konsultacji z organizacjami pozarządowymi. Jak dotąd ratyfikowało ją więcej państw, i to z mniejszą liczbą zastrzeżeń, czyli odmów podporządkowania się jakiegoś sygnatariusza pewnym postanowieniom dokumentu, niż miało to miejsce w przypadku jakiejkolwiek innej konwencji o prawach człowieka.

Konwencja o Prawach Dziecka definiuje dziecko jako istotę ludzką w wieku poniżej osiemnastu lat i deklaruje, że przysługuje mu pełnia praw człowieka. Składa się ona z 54 artykułów, które można podzielić na trzy kategorie ogólne:

Ochrona – dotyczy zagwarantowania bezpieczeństwa dzieci oraz takich kwestii jak ich krzywdzenie,

zaniedbywanie i wykorzystywanie;

Zaspokojenie potrzeb – dotyczy specyficznych potrzeb dzieci, takich jak wykształcenie

i opieka zdrowotna;

Uczestnictwo – dotyczy rozwoju zdolności dziecka do podejmowania decyzji i uczestniczenia w życiu społecznym do chwili osiągnięcia pełnoletności.

Konwencję cechuje nowatorskie podejście do praw człowieka. Przysługujące dzieciom prawo do uczestnictwa odnosi się do kwestii, które wcześniej nie były podejmowane ani w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka (1948 r.), ani w Deklaracji o Prawach Dziecka (1959 r.).

Konwencja mocno podkreśla nadrzędność i wagę roli, władzy i odpowiedzialności rodziny dziecka. Uznaje ona prawo dziecka nie tylko do języka i kultury jego rodziny, ale także do ich poszanowania przez innych. Konwencja wzywa także władze państwowe, by udzieliły one pomocy tym rodzinom, które nie są w stanie zapewnić swoim dzieciom właściwego poziomu życia.

Potwierdzając znaczenie rodziny dla pomyślnego życia i rozwoju dziecka, Konwencja uznaje zarazem dzieci za jednostki, którym przysługują pewne prawa, gwarantując im – w sposób adekwatny do rozwoju ich zdolności – prawo do tożsamości, prywatności, informacji, wolności myśli i sumienia, wiary religijnej, swobody wypowiedzi i stowarzyszania się.

Globalny wpływ Konwencji jest niezwykle silny. Zmobilizowała ona agendy ONZ (np. UNICEF i Międzynarodową Organizację Pracy) do intensyfikacji wysiłków na rzecz ochrony praw dziecka; znalazła swoje odzwierciedlenie w wielu umowach dotyczących dzieci (np. w Konwencji o Ochronie Dzieci i Współpracy w Dziedzinie Przysposobienia Międzynarodowego mówiącej o prawie dziecka do rodziny, a nie prawie rodziny do dziecka, czy w Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych); zwróciła uwagę międzynarodowej

opinii publicznej na problem wszechobecnego występowania rożnych form wykorzystywania dzieci,(np. prostytucja dziecięca, dzieci-żołnierze), który stał się przedmiotem protokołów fakultatywnych (poprawek do Konwencji o Prawach Dziecka).

Zasady ogólne przyjęte w Konwencji o prawach Dziecka

Prawa dziecka ujęte w Konwencji o Prawach Dziecka odzwierciedlają cztery zasady ogólne:

1. Ochrona przed dyskryminacją (Artykuł 2): wszystkie prawa przysługują wszystkim dzieciom bez wyjątku. Na państwo nakłada się obowiązek ochrony dzieci przed wszystkimi formami dyskryminacji.
2. Najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (Artykuł 3): najważniejszym kryterium wszelkich działań dotyczących jakiegokolwiek dziecka powinno być jego dobro. We wszystkich przypadkach interes dziecka powinien brać gorę nad interesem współdziałających z nim dorosłych (np. rodziców, nauczycieli, opiekunów). Kwestia, co jest najlepszym zabezpieczeniem interesów dziecka, pozostaje jednak trudna do rozstrzygnięcia i jest przedmiotem dyskusji.
3. Prawo do życia i rozwoju (Artykuł 6): każde dziecko ma niezbywalne prawo do życia, a obowiązkiem państwa jest zapewnienie mu warunków do przetrwania i rozwoju. Oznacza to, że dziecka nie można skazać na śmierć, nie można też przerwać jego życia.
4. Poszanowanie poglądów dziecka (Artykuł 12): dziecko ma prawo do wyrażania i uwzględniania swych poglądów we wszystkich sprawach go dotyczących.

Pytanie: Najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka to podstawowa zasada przyjęta w Konwencji o Prawach Dziecka. Kto jednak decyduje o tym, co jest dla dziecka „najlepsze”? Co dzieje się w przypadku, gdy rodzice, nauczyciele, władze lub dziecko mają sprzeczne poglądy na ten temat?

Konwencja o Prawach Dziecka to potężny instrument, który z samej swej natury skłania młodych ludzi do przyjrzenia się, jakie prawa im przysługują. Jest to zarazem skuteczne narzędzie pomagające ludziom w każdym wieku zorientować się, jaki złożony zespół obowiązków pociąga za sobą zagwarantowanie dzieciom przysługujących im praw. Takie zastosowanie Konwencji powinno nauczyć dzieci, jak dochodzić swoich praw i jak występować w swoim własnym imieniu.

Promowanie Konwencji o prawach Dziecka

Społeczeństwo obywatelskie, dzieci, nauczyciele, rodzice i poszczególne instytucje mogą odegrać istotną rolę w budowaniu świadomości i propagowaniu praw dziecka. Dobrym krokiem w tym kierunku,

który pozwoli zapewnić wszystkim pracującym z dziećmi i samym dzieciom wiedzę na ich temat, jest udostępnienie Konwencji o Prawach Dziecka w bibliotekach szkolnych oraz omówienie jej z w klasie z dziećmi i ich rodzicami.

Jednym z najważniejszych sposobów promowania Konwencji jest systematyczne nauczanie o prawach człowieka już od najwcześniejszych lat życia dziecka. Każde dziecko ma prawo znać prawa, które przysługują jemu i innym!

Źródło: KOMPASIK. Edukacja na rzecz praw człowieka w pracy z dziećmi

Redakcja i współautorstwo Nancy Flowers